Ilias Kourkounakis - Books

 

ΒΟΟΚS

Σύγχρονη Σκακιστική Σκέψη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Η αξία της μελέτης όσον αφορά στην προετοιμασία για αγώνες θα αυξηθεί σημαντικά αν δεν περιοριστείτε στην απλή γνωριμία με ένα άνοιγμα, αλλά αναλύσετε επίσης τις παρτίδες των γκρανμέτρ μέχρι τέλος... Νομίζω ότι η μελέτη ολόκληρης της παρτίδας είναι πολύ αποδοτική, επειδή επιτρέπει στον αναγνώστη να κατανοήσει τη σύνδεση ανάμεσα στα διαφορετικά στάδιά της. Τα εγχειρίδια ανοιγμάτων αποτελούνται από χιλιάδες και χιλιάδες βαριαντών που συνήθως τελειώνουν ξαφνικά στο πιο ενδιαφέρον σημείο.»

Anatoly Karpov


Πολυπλοκότητα, αντικειμενικότητα, έλλειψη τύχης.

Τα τρία βασικότερα στοιχεία που εμπεριέχει το σκάκι ως πνευματική δραστηριότητα, του επιτρέπουν να ξεχωρίζει από άλλα παιχνίδια και να κατατάσσεται στα αθλήματα, όταν βέβαια ασκείται σε κατάλληλες αγωνιστικές συνθήκες.

Η πολυπλοκότητα εξασφαλίζεται από τη μεγάλη ποικιλία κινήσεων που επιτρέπονται στα κομμάτια διαφορετικού είδους. Μέσα σε αυστηρά περιορισμένο χώρο, ενυπάρχουν πρακτικά άπειρες δυνατότητες και 500 χρόνια συστηματικής ανάλυσης από εκατομμύρια θιασώτες του σκακιού δεν έφτασαν για να απαντηθούν οριστικά ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα. Ποια είναι άραγε η καλύτερη πρώτη κίνηση; Είναι ο Α ισχυρότερος από τον Ι ή μήπως το αντίθετο; Μολονότι όλοι ανεξαιρέτως οι κορυφαίοι παίκτες τους 20ού αιώνα συμφωνούν ότι με τέλειο παιχνίδι η αρχική θέση είναι ισόπαλη, μπορεί μήπως αυτός ο ισχυρισμός να αποδειχθεί πέρα από κάθε αμφιβολία;

Από την άλλη πλευρά, η απόλυτα λογική δομή των κανόνων που διέπουν το σκάκι επιτρέπει τη διατύπωση πολλών αντικειμενικών συμπερασμάτων. Έστω κι αν δεν γνωρίζουμε με απόλυτη σιγουριά μερικές απαντήσεις σε κρίσιμες απορίες, έχουμε πετύχει να δημιουργήσουμε ένα σύστημα εμπειρικής επιστήμης που βασίζεται σε ελάχιστα αξιώματα. Για παράδειγμα, εύκολα αποδεικνύεται ότι Ρ+Β εξασφαλίζουν ματ εναντίον Ρ μόνο αν τον περιορίσουν στην άκρη της σκακιέρας. Είτε χρησιμοποιώντας επαγωγική μέθοδο, είτε με λογικούς συλλογισμούς άλλου είδους, μπορούμε να τεκμηριώσουμε ότι στην τεράστια πλειοψηφία των περιπτώσεων η Β αξίζει περισσότερο από τον Α. Ακόμα σημαντικότερο, χρησιμοποιώντας ως βασικό στόχο το ματ και ως ενδιάμεσους σκοπούς το κέρδος υλικού ή τη στρατηγική βελτίωση της θέσης, συχνά εντοπίζεται η αναντίρρητα καλύτερη κίνηση σε μια θέση. Όλες αυτές οι διαδικασίες και πολλές άλλες ακόμα, υπόκεινται σε αντικειμενικό έλεγχο και η ορθότητά τους επιβεβαιώνεται ή καταρρίπτεται.

Τέλος, η παντελής απουσία εξωτερικών παραμέτρων σε ένα σωστά οργανωμένο αγώνα (π.χ. καιρικές συνθήκες, υποκειμενικές διαιτητικές παρεμβάσεις, κλπ.) εξασφαλίζει απόλυτη ευθύνη των συμμετεχόντων για τα τεκταινόμενα. Τόσο η επιτυχία όσο και η αποτυχία ανάγονται αποκλειστικά στην άσκηση των ικανοτήτων μας σε μια συγκεκριμένη παρτίδα ή τουρνουά.

Οι προαναφερθείσες συνθήκες, εγγενείς στο άθλημα, δημιουργούν την πρόκληση που οδηγεί πολλά εκατομμύρια ανθρώπων να δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους κάθε μέρα παίζοντας σκάκι. Χρησιμοποιώντας μια δογματικά καθορισμένη αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αρχική θέση, έχουμε την ευκαιρία να ελέγξουμε τις ικανότητές μας με αντικειμενικό τρόπο και διαχρονικά να βελτιώσουμε τον εαυτό μας χωρίς να επηρεαζόμαστε από εξωτερικές συνθήκες όπως κοινωνικοοικονομική τάξη κ.ά. Το σκάκι προσφέρει την ψευδαίσθηση ενός δίκαιου κόσμου, αλλά από μας εξαρτάται αν θα μεταφέρουμε τα διδάγματά του στην καθημερινή μας ζωή, ενστερνιζόμενοι τις αξίες που καλλιεργεί.

Η αντικειμενική ανάλυση μιας ασαφούς κατάστασης απαιτεί όμως και τεράστια αποθέματα ψυχολογικής δύναμης. Είναι σχετικά εύκολο να κερδίζουμε αντιπάλους σαφώς κατώτερης δυναμικότητας, να θριαμβολογούμε για τις νίκες μας και να αγνοούμε κάθε ήττα προκειμένου να καταδικάσουμε στα βάθη της μνήμης τα αρνητικά συναισθήματα που συνδέονται μαζί της. Αντίθετα, είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιχειρούμε επιμελώς να εντοπίσουμε τα λάθη μας, να ασκούμε αδυσώπητη κριτική στα ελαττώματα του χαρακτήρα μας που οδηγούν στην επανάληψη των ίδιων λαθών, να καταδικάζουμε τα αρνητικά συμπτώματα χωρίς να σταματήσουμε να εκτιμούμε και αγαπάμε τον εαυτό μας στο σύνολό του, να επιχειρούμε τη διαρκή αναμόρφωσή μας με συστηματική εξάλειψη των μειονεκτημάτων που παρουσιάζονται στις παρτίδες μας. Ο μοναδικός σίγουρος τρόπος βελτίωσης του παιχνιδιού μας είναι κριτική ανάλυση των παρτίδων μας και εντοπισμός των λαθών, όχι όμως μόνο όσον αφορά συγκεκριμένες κινήσεις αλλά πρώτιστα τον τρόπο σκέψης.

Κάθε σκακιστής και σκακίστρια καλείται να ακολουθήσει μια μοναχική συνειδητοποιημένη πορεία προς την αυτοβελτίωση. Η φαινομενικά παράδοξη πραγματικότητα είναι πως το έργο δυσκολεύει όσο περισσότερο προχωράει, αφού η περαιτέρω πρόοδος γίνεται αναπόφευκτα με όλο και μικρότερα βήματα. Από την άλλη πλευρά, η καλλιέργεια σωστών συνηθειών κριτικής αυτοανάλυσης διευκολύνει σημαντικά την αναζήτηση της αλήθειας. Αν λοιπόν αντικειμενικά δυσκολότερα είναι τα μεταγενέστερα στάδια της αυτοβελτίωσης, ψυχολογικά τεράστια εμπόδια αντιμετωπίζουμε κυρίως στην αρχή της προσπάθειας, μέχρις ότου αποκτήσουμε τις απαραίτητες ικανότητες.

Ευτυχώς, η επίπονη αυτή πορεία επιβραβεύεται από την ικανοποίηση που προσφέρει η γνώση πως κατακτήσαμε ένα βαθύτερο επίπεδο κατανόησης. Η προσπάθεια που απαιτείται είναι μεγάλη, αλλά δεν χάνεται ποτέ αν ακολουθηθούν σωστές κατευθύνσεις. Αυτές μπορούμε να τις ανακαλύψουμε παρακολουθώντας προσεκτικά την πρακτική των μεγάλων δασκάλων του σκακιού, δηλαδή παρτίδες των κορυφαίων παικτών.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα φιλόδοξο πείραμα διεξοδικής παρουσίασης των μέγιστων δημιουργικών επιτευγμάτων της τριακονταετίας 1966-96. Η επιλογή δεν είναι προσωπική δική μου, αλλά οφείλεται σε 17 ισχυρούς γκρανμέτρ που ανέλαβαν αυτή την αποστολή, για λογαριασμό του περιοδικού Informator. Η βαθμολόγηση αυτών των παρτίδων οδήγησε στην κατάταξη που ακολουθείται και εδώ, ξεκινώντας από την «χειρότερη» και τελειώνοντας με αυτήν που θεωρήθηκε ως η καλύτερη όλων.

Δεν σκοπεύω να αναλωθώ σε επιχειρήματα που ασχολούνται με επίκριση της ιεράρχησης που έκαναν οι γκρανμέτρ. Αρκεί να αναφερθεί ότι και οι ίδιοι διαφώνησαν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους, π.χ. η 10η παρτίδα ψηφίστηκε μόνο από 6 γκρανμέτρ, ενώ η 1η αγνοήθηκε παντελώς από άλλους 5! Επίσης, στο διαγωνισμό μπορούσαν να βαθμολογηθούν μόνο παρτίδες που είχαν κερδίσει τον αντίστοιχο διαγωνισμό του τεύχους του Informator στο οποίο είχαν δημοσιευθεί -δηλαδή, μια παρτίδα που με την πάροδο του χρόνου αποδείχθηκε πολύ καλύτερη αλλά στο συγκεκριμένο τεύχος κατατάχθηκε συγκυριακά 2η ή 3η, έμενε υποχρεωτικά εκτός νυμφώνος.

Αντίστοιχα, δεν ενδιαφέρει εδώ να γραφούν επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα σχετικά με το ποια στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να χαρακτηρίσουν μια παρτίδα «καλή» ή πολύ περισσότερο «καλύτερη». Ορθότητα; Διαχρονικότητα; Αγωνιστική σημασία και επιρροή στην εξέλιξη της σκακιστικής ιστορίας; Προσφορά στη θεωρία των ανοιγμάτων; Συνδυαστική «ομορφιά»; Το σίγουρο είναι πως όλες αυτές οι αναμετρήσεις είναι ποιοτικά εξαιρετικές και με ελάχιστα λάθη. Αναζητώντας τα κρίσιμα σημεία τους και παρακολουθώντας τις νοητικές διεργασίες των γκρανμέτρ μπορούμε να ωφεληθούμε πάρα πολλά.

 Η ανάλυση των 10 βασικών παρτίδων που τελικά επελέγησαν είναι αναγκαστικά εξαντλητική. Μόνο έτσι μπορούμε να διεισδύσουμε στο βάθος της σκέψης των κορυφαίων παικτών και στην υποδομή της προετοιμασίας που χρειάζεται για να συμμετέχει κανείς σε παρόμοιες διαδικασίες υψηλού επιπέδου. Εξάλλου, η πραγματική αξία των καλών παρτίδων βρίσκεται συχνότερα στις κινήσεις που δεν παίχτηκαν.

Όπως οι Φυσικές Επιστήμες πραγματοποιούν άλματα διαπιστώνοντας ποιες θεωρίες δεν είναι αληθινές, π.χ. η γη δεν είναι επίπεδη, το σύμπαν δεν είναι γεωκεντρικό, το ανθρώπινο σώμα δεν είναι απλά ένα καλοκουρδισμένο ρολόι, τα άτομα δεν είναι η μικρότερη μονάδα ύλης, κλπ., έτσι και στη Σκακιστική Θεωρία ή την Ψυχολογία της Σκέψης οι σημαντικότερες ανακαλύψεις αφορούν λάθη. Εντοπίζοντας λανθασμένες κινήσεις και λανθασμένους τρόπους σκέψης, η κατανόησή μας όσον αφορά το άθλημα αυξάνεται σημαντικά.

Επομένως, τα κυριότερα διδάγματα που έχουν να προσφέρουν αυτές οι παρτίδες δεν βρίσκονται στις κινήσεις των πρωταγωνιστών. Πολύ περισσότερα μαθαίνουμε προσδιορίζοντας τα κρίσιμα λάθη που οδήγησαν στην ήττα, καθώς και το σκεπτικό που δημιούργησε αυτά τα λάθη. Μόνο σε αυτή την περίπτωση θα μπορέσουμε πραγματικά να αποφύγουμε την επανάληψή τους, αλλά και να τα εκμεταλλευτούμε στο έπακρο αν γίνουν από τους αντιπάλους μας.

Κατά μία έννοια, οι παρτίδες που εμπεριέχονται σε αυτό το βιβλίο μοιάζουν με ραψωδίες Ομηρικού έπους, που γνωρίζουμε το αποτέλεσμά τους αλλά ενδιαφερόμαστε πρώτιστα για τη διαδικασία εξέλιξης του δράματος. Σε αντιστοιχία με τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, η «Ύβρις» του λάθους ακολουθείται από την «Τιμωρία» της αποτελεσματικής εκμετάλλευσής του.

Εξαιτίας του μεγέθους του κειμένου κάθε κεφαλαίου, είναι πρακτικά αδύνατο να μελετηθεί στο σύνολό του με την πρώτη ανάγνωση. Συνιστώ τη σταδιακή μελέτη του υλικού, ακόμα και σε πολύ προχωρημένους παίκτες. Η πρότασή μου είναι να μελετηθούν πρώτα οι βασικές παρτίδες με σχετικά χαλαρό τρόπο, ώστε να εντρυφήσει ο αναγνώστης ή η αναγνώστρια στο γενικό πνεύμα τους. Σε αυτό το στάδιο αρκεί η ανάγνωση των λεκτικών παρατηρήσεων και των σημαντικότερων βαριαντών μόνο.

Στη συνέχεια είναι σκόπιμο να γίνει μια δεύτερη βαθύτερη ανάγνωση, όπου η χρήση δύο σκακιερών συχνά βοηθάει πολύ: στη μία θα παρακολουθείται η βασική παρτίδα και στη δεύτερη όσες παραλλαγές αναλύονται διεξοδικά, καθώς και δευτερεύουσες παρτίδες που βρίσκονται ενσωματωμένες στο κείμενο. Ορισμένες από αυτές, κατ’ επιλογήν, μπορούν να αναλυθούν χωρίς να μετακινούνται τα κομμάτια, όπως δηλαδή θα γινόταν και σε επίσημη παρτίδα με κανονικές αγωνιστικές συνθήκες. Εδώ απαιτείται δαπάνη αρκετού χρόνου και ίσως τμηματική ανάλυση κάθε παρτίδας επί πολλές μέρες.

Το τρίτο στάδιο είναι η ανάλυση των ασχολίαστων παρτίδων για μελέτη που συμπεριλαμβάνονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου. Αυτές έχουν επιλεγεί με στόχο να τονίζουν κάποια κεντρική ιδέα της βασικής παρτίδας, είτε από το άνοιγμα είτε από το μέσον. Επειδή οι βραβευθείσες αναμετρήσεις εμπεριέχουν πρώτιστα συγκρούσεις στο μέσον της παρτίδας, εδώ μπορεί να βρει κανείς και ορισμένα τυπικά φινάλε από θέσεις παρόμοιες με αυτές που προέκυψαν στις 10 κορυφαίες παρτίδες. Το βάθος ανάλυσης αυτών των παρτίδων εξαρτάται από το επίπεδο και τη διάθεση των αναγνωστών.

Τέλος, επιβάλλεται να γίνει μια τελική μελέτη των βασικών παρτίδων, με δεδομένη την αφομοίωση των κυριότερων ιδεών που εμπεριέχουν. Αυτή η ωριμότερη ανάγνωση θα επιτρέψει την εμβάθυνση σε ορισμένες λεπτομέρειες που αρχικά δεν φαίνεται να έχουν τόση σημασία, αλλά στην πραγματικότητα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της μάχης. Ας μην ξεχνάμε ότι σε όλες τις παρτίδες συγκρούονται κορυφαίοι παίκτες με περίπου ισοδύναμη δυναμικότητα στους περισσότερους τομείς του σκακιού. Συνεπώς, συχνά κάποια ψυχολογική πτυχή της αναμέτρησης μπορεί να γείρει τη ζυγαριά προς τη μία ή την άλλη πλευρά.

Σε κάθε καινούρια ανάγνωση, είναι βέβαιο ότι θα ανακαλύψουμε όλο και περισσότερα μυστικά της θέσης. Μάλιστα, είναι σκόπιμο κάθε στάδιο ανάλυσης να πραγματοποιείται σε κάποια χρονική απόσταση από το προηγούμενο, ώστε η αφομοίωση των ιδεών να είναι όσο πληρέστερη γίνεται. Γι’ αυτό το λόγο, εξάλλου, η συγγραφή του κειμένου έγινε τμηματικά και σε συνολική χρονική διάρκεια μεγαλύτερη από δύο ημερολογιακά έτη.

Φυσικά, η συνιστώμενη μεθοδολογία ανάγνωσης είναι κάθε άλλο παρά υποχρεωτική. Ο καθένας από μας μπορεί να υιοθετήσει τη δική του προσωπική αντιμετώπιση, π.χ. απλά διαβάζοντας τις παρτίδες για διασκέδαση. Αυτός εξάλλου είναι ο βασικότερος λόγος ενασχόλησης με το σκάκι για τους περισσότερους θιασώτες του. Η ιδιότητα των καλύτερων παρτίδων να επιδέχονται πολλά διαφορετικά είδη μελέτης και επίπεδα ανάλυσης, αποδεικνύει περίτρανα την υπέρτερη ποιότητά τους.

Ως συγγραφέας όμως, δεν μπορώ να κρύψω τη φιλοδοξία μου να συνεισφέρω στη σκέψη των αναγνωστών, ώστε κάποια μέρα ορισμένοι να παίξουν έστω μια παρτίδα που να είναι συγκρίσιμη με τις 10 επιλαχούσες και με τη σειρά της να προσφέρει ξεχωριστή ευχαρίστηση στους θεατές ή μελετητές της. Καλή επιτυχία!

Home | Training Work | Books | Games | Bulletin Board | GuestBook | Contact me

 

Από την ιστορία του σκακιού
Σκάκι και σύγχρονη κοινωνία
Μυστικά της προπόνησης...
Σύγχρονη σκακιστική σκέψη
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Copyright © 2000 Ilias Kourkounakis &  Hellas Chess Club