Ilias Kourkounakis - Books

ΒΟΟΚS


ΣΚΑΚΙ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας 1970-1980, γνώριζα πολύ καλά ότι το πιο ελκυστικό στοιχείο που παρουσίαζε το σκάκι για μένα ήταν η ομοιότητά του με την καθημερινή ζωή, ιδίως το μέσο της παρτίδας που απαιτεί τρόπο σκέψης χρήσιμο σε μεγάλη ποικιλία περιστάσεων. Σε μια εποχή σύγκρουσης προτύπων, των δογματικών που είχε επιβάλει η επταετής δικτατορία και των πιο ελαστικών που προωθούσε η ιδεολογία της μεταπολίτευσης, το σκάκι μου επέτρεψε να αναζητήσω προσωπικές λύσεις. Στις περισσότερες θέσεις που παρουσιάζονται πάνω στη σκακιέρα, υπάρχουν πολλές εναλλακτικές δυνατότητες: άλλες τυποποιημένες κι άλλες που απλά περιμένουν να ανακαλυφθούν.

Στο σκάκι είμαστε υποχρεωμένοι να κολυμπήσουμε σε βαθιά νερά, χωρίς να ξέρουμε αν υπάρχει στεριά κάπου κοντά. Κάθε παρτίδα είναι ένα ταξίδι στο άγνωστο, με βάρκα όχι την ελπίδα αλλά την ικανότητά μας να αναλύουμε δεδομένα αστάθμητων παραμέτρων: πρέπει να πάρουμε αποφάσεις, των οποίων τις συνέπειες σπάνια μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια και γι’ αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να αρκεστούμε σε μια γενική εκτίμηση. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να συμφιλιωθούμε με την ασάφεια και το χάος της ζωής, χωρίς όμως να απαρνηθούμε την υποχρέωση να αποφασίζουμε με βάση τα ελλιπή στοιχεία που διαθέτουμε.

Θέλω να πιστεύω ότι το σκάκι με βοήθησε να πολύ να αναπτύξω την κρίση μου. Με έμαθε να ξεχωρίζω ποια πράγματα είναι σημαντικά για μένα και ποια ασήμαντα, να ιεραρχώ τις αξίες της ζωής μου σε μακροπρόθεσμες και άμεσες, να σκέφτομαι προτού ενεργήσω, να αποδέχομαι τα λάθη μου και να αναλαμβάνω τις ευθύνες των πράξεών μου. Πάνω απ’ όλα, μου έμαθε να σχεδιάζω τα βήματά μου, χωρίς όμως αυτός ο σχεδιασμός να είναι περιοριστικός σε οποιεσδήποτε ευκαιρίες παρουσιάζονταν χάρη σε νέα δεδομένα.

Ένα αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι και αυτό το βιβλίο. Το πρώτο μου συγγραφικό έργο είχε τον τίτλο Από την Ιστορία του Σκακιού και κυκλοφόρησε το 1986. Σε αυτό επιχείρησα να παρουσιάσω την ιστορική εξέλιξη της σκακιστικής θεωρίας μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και να αναλύσω πώς αυτή επηρεάστηκε από τα γενικότερα ρεύματα των κοινωνιών στις οποίες αναπτύχθηκε το σκάκι. Επίσης, μία από τις κεντρικές ιδέες του ήταν ότι κάθε άτομο με αγωνιστικές φιλοδοξίες στο σκάκι χρειάζεται να ακολουθήσει στην προσωπική του εξέλιξη την ιστορική αυτή πρόοδο του σκακιού και να προχωρά στο επόμενο στάδιο μόνο αφού έχει ολοκληρώσει το προηγούμενο. Αν επιχειρήσει να παρακάμψει αυτή τη διαδικασία, κάποια στιγμή θα παρουσιαστεί ένα μεγάλο κενό στον τρόπο παιχνιδιού του, που οι ισχυρότεροι αντίπαλοι θα ξέρουν πώς να εκμεταλλευτούν.

Η θερμή υποδοχή που είχε το πρώτο αυτό βιβλίο με ενθάρρυνε να προχωρήσω στην εμπεριστατωμένη ανάλυση της περαιτέρω ιστορικής εξέλιξης της σκακιστικής θεωρίας μέχρι το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ένα έργο που έχει σχεδόν ολοκληρωθεί εδώ και αρκετά χρόνια. Πιστεύω όμως ότι η ελληνόγλωσση σκακιστική βιβλιογραφία έχει μεγαλύτερες ανάγκες, τις οποίες δεν είχα συνειδητοποιήσει το 1985 λόγω της πολυετούς απουσίας μου από την Ελλάδα. Για παράδειγμα, χρειαζόμαστε πολύ περισσότερο κάποια βασικά βιβλία τεχνικής που θα κάνουν προσιτές στο ευρύ κοινό κάποιες απαραίτητες γνώσεις. Σήμερα, πολλά άτομα δεν έχουν άλλη επιλογή από το να καταφύγουν για σημαντικά θέματα σε ξενόγλωσσα βιβλία, μέσω των οποίων είναι αρκετά δύσκολο να κατανοήσουν σε βάθος μερικές από τις σημαντικές έννοιες της στρατηγικής. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί Έλληνες έχουν ειδικευτεί στα ανοίγματα συσσωρεύοντας γνώσεις, αλλά ελάχιστοι, ακόμα και από τους κορυφαίους, διακρίνονται για το καλό παιχνίδι τους στο φινάλε, που απαιτεί πρώτιστα κατανόηση και κρίση.

Πάνω απ’ όλα όμως, το ελληνικό σκάκι χρειάζεται σκακιστική φιλοσοφία και πολιτική. Ανύπαρκτες τα τελευταία χρόνια, θα δημιουργηθούν μόνο αν συνειδητοποιήσουμε τι αντιπροσωπεύει το σκάκι στη σύγχρονη κοινωνία και ποιο εποικοδομητικό ρόλο μπορεί να παίξει. Σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση προσδοκά να βοηθήσει αυτό το βιβλίο.

Ανέφερα προηγουμένως ότι η ιδέα ενός παρόμοιου συγγράμματος είναι πολύ παλιά. Όμως ο συνειδητός σχεδιασμός του είναι σχετικά πρόσφατος, με πρώτο ερέθισμα την πρόσκληση από το Σύνδεσμο Αιγυπτιωτών Ελλήνων να εντάξουμε κάποιες ομιλίες γύρω από το σκάκι στο πλαίσιο των καθιερωμένων πολιτιστικών του εκδηλώσεων. Συμφωνήσαμε ότι αυτές οι ομιλίες δεν έπρεπε να έχουν καθαρά σκακιστικό θέμα, αλλά να συνδέουν το σκάκι με την ευρύτερη κοινωνία.

Η ανταπόκριση του κοινού ήταν απροσδόκητα θετική, και μάλιστα όχι μόνο από τα μέλη της σχετικά κλειστής σκακιστικής κοινότητας. Αυτή η παρατήρηση με οδήγησε στη διοργάνωση παρόμοιων ομιλιών σε άλλους χώρους και στο συμπέρασμα ότι υπάρχει πολύς κόσμος που διψά για πληροφόρηση γύρω από το σκάκι. Ίσως ακόμη σημαντικότερο είναι το γεγονός ότι υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τα κοινωνικά ζητήματα που αφορούν το σκάκι και παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο.

Οι εμπειρίες μου στην επαφή με το ευρύτερο κοινό με ώθησαν να σχεδιάσω μια σειρά ομιλιών, στις οποίες παρουσιάστηκε η σχέση του σκακιού με τις κυριότερες τάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Σε κάθε περίπτωση, η ομιλία συνοδευόταν από συζήτηση που σχεδόν πάντα είχε πολύ μεγαλύτερη χρονική διάρκεια. Οι απόψεις που ανταλλάχθηκαν με βοήθησαν να εμπλουτίσω τα κείμενα και να τα διευρύνω προς κατευθύνσεις που φάνηκε να παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Επίσης, συχνά έγιναν συγκεκριμένες προτάσεις για την καλύτερη αξιοποίηση της σχέσης που έχει το σκάκι με την καθημερινότητα, μερικές από τις οποίες έχω υιοθετήσει και παρουσιάζω στα διάφορα κείμενα.

Επειδή τόσο οι ομιλίες όσο και αυτό το βιβλίο στοχεύουν σε ένα ευρύτερο κοινό, δόθηκε μεγάλη προσοχή στην ανάπτυξη ορισμένων βασικών σκακιστικών θεμάτων, τόσο θεωρητικών όσο και αγωνιστικών (π.χ. σκακιστικοί τίτλοι, συντελεστές απόδοσης ELO, κ.ά.). Προκειμένου να μη χαθεί η ζωντάνια και η ροή του κειμένου, επεξηγήσεις για τη σκακιστική ορολογία υπάρχουν σε παραπομπές την πρώτη φορά που συναντάται ένας ειδικός σκακιστικός όρος. Γι’ αυτό το λόγο, παρόλο που κάθε κεφάλαιο αποτελεί αυτοδύναμη ενότητα, στα άτομα που έχουν λίγες σκακιστικές γνώσεις συνιστάται η μελέτη με τον παραδοσιακό τρόπο της αριθμητικής σειράς των κεφαλαίων. Επίσης, όσες παραπομπές κρίθηκαν σημαντικές για τη συμπλήρωση των νοημάτων του κειμένου αναγράφονται στην ίδια σελίδα, διαφορετικά βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου.

Υπάρχει επιπλέον ένα παράρτημα με σύντομα βιογραφικά στοιχεία για τους σκακιστές και τις σκακίστριες που αναφέρονται στα κυρίως κείμενα. Τα ονόματα των ξένων αναγράφονται με λατινικό αλφάβητο, επειδή ορισμένες φορές η ελληνική προφορά τους είναι λανθασμένη και ίσως δυσκόλευε την αναγνώρισή τους σε διεθνή έντυπα από άτομα που ασχολούνται περισσότερο με το σκάκι.


Θα ήθελα να ευχαριστήσω πολλούς φίλους και φίλες που με βοήθησαν στην παραγωγή αυτού του βιβλίου. Ορισμένοι έκαναν πολύ εποικοδομητική κριτική σε συγκεκριμένα κεφάλαια και η προσφορά τους αναγνωρίζεται εκεί, ενώ χρήσιμες παρατηρήσεις στο σύνολο του κειμένου έκαναν οι Γιώργος Κουρκουνάκης, Νίκος Μενδρινός, Νίκος Μπαλάσκας, Αντώνης Μπόγδανος, Σπύρος Σαγιάς και Νικόλας Σφήκας. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η βοήθεια της Ράνιας Αντύπα, η οποία συχνά έπαιζε το ρόλο της «δικηγόρου του διαβόλου», ώστε να με υποχρεώσει να διατυπώσω όσο καλύτερα μπορούσα τις έννοιες και ιδέες που παρουσιάζονται στο βιβλίο. Το γεγονός ότι με πολλούς από τους προαναφερθέντες φίλους συμφωνήσαμε να διαφωνήσουμε σε αρκετά ζητήματα δείχνει απλά ότι το Σκάκι και Σύγχρονη Κοινωνία είναι περισσότερο βιβλίο παρουσίασης θεμάτων και απόψεων παρά επιστημονική ανάλυση των τίτλων κάθε κεφαλαίου.

Από τεχνική άποψη, το εξώφυλλο κοσμεί ο πίνακας 25.Ιε6! από τη σειρά Ρετρο-σαχ του Νικόλα Σφήκα. Ο Κώστας Νιάρχος επέτρεψε την αναδημοσίευση των σκίτσων στις σελίδες 33,58, 62,90 και 119 από το βιβλίο του Η ζωή μας είναι σκάκι που κυκλοφόρησε το 1972. Στη σελ. 130 βρίσκεται αναπαράσταση του πίνακα 24.Ιη5! 1-0, επίσης από τη σειρά Ρετρο-σαχ του Νικόλα Σφήκα.

Φυσικά, ένα μεγάλο ευχαριστώ ανήκει στους παράγοντες του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλήνων, οι οποίοι μου πρόσφεραν ένα βήμα παρουσίασης των απόψεών μου και ανταλλαγής ιδεών με εξαιρετικά ευρύ κοινό. Το ίδιο, φυσικά, ισχύει και για τους διοργανωτές άλλων ομιλιών που έγιναν αργότερα με παρεμφερή θέματα. Ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει στον Αντρέα Μωρίκη, ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια συμπαραστέκεται στις επιλογές μου και κάθε ευκαιρία βοηθάει με όποιον τρόπο μπορεί.

Πάνω απ’ όλα όμως, θέλω να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους ακροατές και ακροάτριες των ομιλιών μου, που δεν ήταν καθόλου παθητικοί δέκτες, αλλά με την ενεργητική τους συμμετοχή ενθάρρυναν τη συγγραφή αυτού του βιβλίου.

Home | Training Work | Books | Games | Bulletin Board | GuestBook | Contact me


Από την ιστορία του σκακιού
Σκάκι και σύγχρονη κοινωνία
Μυστικά της προπόνησης...
Σύγχρονη σκακιστική σκέψη
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Copyright © 2000 Ilias Kourkounakis &  Hellas Chess Club