ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑΤΟΣ ΕΘΝΩΝ 
ΜΑΙΟΣ 1975 

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΥ

Με την επιθυμία μου να βάλω ένα μικρό λιθαράκι στην ιστορία του σκακιού στη χώρα μας, γράφω τις αναμνήσεις μου, όχι τόσο από αγωνιστικής πλευράς, όσο από πλευράς ορισμένων στιγμιοτύπων, που είναι ενδιαφέροντα. Βρισκόμαστε στην Προεδρία του Αριστομένη Μπαλάσκα, στο πρώτο αιρετό Διοικητικό Συμβούλιο μετά την μεταπολίτευση, γιά την εκλογή του οποίου υπεβλήθη από τον ηττηθέντα συνδυασμόν του Λάζαρου Δρεπανιώτη, ένστασις κατά της γνησιότητας των αρχαιρεσιών.
Χωρίς τελικώς πρακτικό αποτέλεσμα, γιατί η διαδικασία με τις αναβολές και λοιπά δικαστικά παραθυράκια, κράτησε δύο χρόνια, οπότε έγιναν οι αρχαιρεσίες γιά το επόμενο Διοικητικό Συμβούλιο. Βάσει των αποτελεσμάτων του τελευταίου Πανελληνίου Πρωταθλήματος, βρισκόμουνα στη δεύτερη εξάδα και αναπληρωματικός. Αλλά οι διαφορές που προέκυψαν μεταξύ του Προέδρου και των κορυφαίων σκακιστών της εποχής εκείνης, Γιώργου Μακρόπουλου, Νίκου Σκαλκώτα, Γιώργου Τρικαλιώτη κ.α., είχαν οξύνει τις σχέσεις τους, οπότε με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου, απεκλείσθησαν της Εθνικής ομάδος.

Υπηρετούσα την εποχή εκείνη Υποδιευθυντής στο Υποκατάστημα Πατησίων 5 της Εθνικής Τράπεζας, όταν ένα τηλεφώνημα από τον Τεχνικό Σύμβουλο Τριαντάφυλλο Σιαπέρα, με ειδοποιούσε ότι πρέπει να ετοιμασθώ γιά τη συμμετοχή μου ως μέλους της Εθνικής ομάδος, που θα πήγαινε στο Ισραήλ γιά τους παραπάνω αγώνες. Ητανε διπλή συνάντησις σε 8 σκακιέρες. Εκτός από τον Πρόεδρο, την ομάδα αποτελούσαν οι Λάζαρος Βυζαντιάδης διεθνής μαίτρ, Παναγιώτης Μπαλάσκας, Τάσος Αναστασόπουλος, Αριστείδης Παϊδούσης, Γιώργος Τσούρος, Νίκος Γιαμαρέλλος, Μιχάλης Καλοσκάμπης, Θανάσης Βλάχος και ο γράφων.
Ητανε γνωστή η αδυναμία του Προέδρου να πίνει τον καφέ του πάντοτε με πιατάκι, γι' αυτό θυμάμαι ότι στη λέσχη της ΕΦΕΤ, Ακαδημίας 50, όποτε ερχότανε. προτιμούσε να μην πίνει καθόλου καφέ... Φθάνοντας λοιπόν στο αεροδρόμιο, βρήκα την ομήγυρη των συμπαικτών μου με τον Πρόεδρο γύρω από ένα τραπεζάκι, όπου στη μέση βρισκότανε μία πιατέλα με ένα μικρό φλυτζανάκι του καφέ... Το μπαρ, γιά να μη του χαλάσει το χατήρι, αντί γιά μικρό πιατάκι, του έφερε πιατέλα και τον ικανοποίησε.

Ο Μπάτα (έτσι φωνάζαμε τις πιό πολλές φορές τον Σιαπέρα), όπως συνήθιζε πάντα, μας έφερε τα διαβατήρια με τις βίζες, λίγο προτού μπούμε στο αεροπλάνο. Υστερα από ένα ησυχό ταξίδι με το Boeing 727 της Ολυμπιακής, φθάσαμε στο Τελ Αβίβ, όπου μας παρέλαβαν οι Ισραηλινοί και μας μετέφεραν σε ένα υπέροχο θερινό θέρετρο, ονόματι Netanya, αρκετά χιλιόμετρα προς νότον.
Περιποίησις και φιλοξενία αρκετά καλή.
Μόνο ο Πρόεδρος παραπονιόταν ότι μας είχανε ταράξει στο κοτόπουλο, μέχρι που μία μέρα το γύρισε πίσω και δεν έφαγε τίποτα... Η ισραηλινή ομάδα ήτανε ισχυρότατη, αποτελούμενη από μετανάστες Ρωσοεβραίους και Γερμανοεβραίους, κατά το πλείστον διεθνείς μαίτρ, ενώ εμείς είχαμε μόνο τον Βυζαντιάδη, διεθνή μαίτρ. Την πρώτη μέρα, 24.05.75 χάσαμε 7-1 (δύο νούλες κάνανε στην πρώτη και δεύτερη σκακιέρα οι Βυζαντιάδης και Μπαλάσκας). Εγώ έχασα από τον Radaskovich, ενώ ο Βλάχος δεν έπαιξε.
Τη δεύτερη μέρα, 26.05.75 επέμενε να ξαναπαίξει ο Γιαμαρέλλος, γιατί λέει είχε φούρκα τον αντίπαλό του, επειδή την ώρα που του έκανε επίθεση, του άλλαξε τα κομμάτια και τον εξουδετέρωσε κερδίζοντάς τον, σε καλύτερο φινάλε... Μιά και ο Βυζαντιάδης λίγο ανακετευόταν με τη σύνθεση της ομάδος, ανέλαβα να τον πείσω να δώσει τη θέση του στον Θανάση Βλάχο, επειδή ο άνθρωπος έκανε ολόκληρο ταξίδι και είχε μέχρι τότε μία ευκαιρία να γίνει διεθνής, με την επιχειρηματολογία επίσης, ότι πρώτον δεν επρόκειτο γιά μποξ γιά να βγάλει τη φούρκα του και δεύτερον μπορεί να μην είχε τον ίδιο αντίπαλο. Στην επιμονή του, του είπα ότι σ' αυτή την περίπτωση δεν θα έπαιζα εγώ και τότε υποχώρησε. Το 4-4 που φέραμε τη δεύτερη μέρα ήτανε έκπληξις και γιά τους δύο. Οι Ισραηλινοί το φύσαγαν και δεν κρύωνε...
Στην παρτίδα μου με τον Domnits, αυτή τη φορά, ενώ είχα καλύτερη θέση και γιά να αποφύγουμε ένα 8-0 που επικρεμότανε, επρότεινα ισοπαλία την οποία ο αρχηγός της αντιπάλου ομάδος απεδέχθη ευχαρίστως. Κέρδισαν οι Μπαλάσκας, Καλοσκάμπης και Βλάχος και ο Παϊδούσης με μένα, ισοπαλίες.

Στο αποχαιρετηστήριο γεύμα, ο Πρόεδρος έβγαλε ένα δικανικό λόγο, στα Ελληνικά βέβαια, ο δε γυιός του με τα μέτρια Αγγλικά που ήξερε, τα μετέφραζε τόσο φρικτά, που αμφιβάλλω αν καταλάβανε τίποτα. Αμέσως μετά, είχανε οργανώσει ένα διεθνές τουρνουά με τη συμμετοχή των Αργεντινών GM Najdorf και Panno και μας προσκάλεσαν να παραμείνουμε εξόδοις τους, στον δε Βυζαντιάδη, σαν διεθνή μαίτρ, του ζήτησαν να λάβει μέρος στο τουρνουά, μάλιστα του πλήρωναν τα έξοδα μεταβάσεως και επιστροφής της γυναίκας του αεροπορικώς!
Ευχαριστήσαμε, αλλά δεν μπορούσαμε να παραμείνουμε άλλο, ούτε ο Βυζαντιάδης.

Και τώρα μερικά χαρακτηριστικά στιγμιότυπα από την παραμονή μας στη Netanya. Ενα βράδυ, ψάχνοντας γιά σινεμά, πέσαμε σε ένα με ένοπλο φρουρό στην πόρτα και έργο που φαινότανε πορνό. Φαντάζεσθε την έκπληξή μας, όταν διαπιστώσαμε ότι επρόκειτο περί έργου πορνό από την Ελλάδα, με Ελληνες ηθοποιούς...

Στην ενδιάμεση ημέρα των αγώνων 25.05.75 κλείσαμε θέσεις σε ένα τουρ στην Ιερουσαλήμ και τους Αγίους Τόπους, οι Αριστομένης Μπαλάσκας, Αναστασόπουλος, Γιαμαρέλλος και εγώ. Στο πούλμαν που ήρθε να μας πάρει από το ξενοδοχείο, ο Πρόεδρος διάλεξε την καλύτερη θέση, λέγοντας "εγώ Πρόεδρος". Δυστυχώς, το πούλμαν ήτανε μεταβατικό γιά το άλλο που μας περίμενε στο Τελ Αβίβ και όπου υπήρχαν ίσα ίσα 4 θέσεις στο βάθος του. Ο συνοδός μιλούσε Αγγλικά και εξηγούσε τη διαδρομή μας δεξιά και αριστερά. Ο Πρόεδρος και ο Τάσος ήθελαν να τους μεταφράζω τι έλεγε, αλλά εγώ τους αρνήθηκα με την δικαιολογία ότι θα χάσω ότι έλεγε παρακάτω. "Βλέπεις δεν μας λέει" έλεγε συνέχεια στον Τάσο.
Αυτό μου θύμισε στο Μόναχο το 1958 στους Ολυμπιακούς του Σκακιού, που είχαμε βγεί βόλτα με τον Τάσο και τον Ζωγραφάκη και όταν κάτσαμε σε ένα ζαχαροπλαστείο και ανέλαβε ο Τάσος να μας παραγγείλη, έλεγε κάθε λέξη και από άλλη γλώσσα, οπότε του παρατήρησε ο Ζωγραφάκης "Ρε Τάσο, γιά να σε καταλάβουνε πρέπει να ξέρουνε όλες τις γλώσσες του κόσμου!".

Κατεβήκαμε από το πούλμαν και πήραμε καταρχήν τη Via Dolorosa για τον Γολγοθά. Ο συνοδός μας ειδοποίησε να μην απομακρυνόμαστε από το γκρούπ, γιατί υπήρχαν πολλές στροφές και στενά, υπήρχε κίνδυνος να χαθούμε, θα βγαίναμε δε από άλλο μέρος. Ο Πρόεδρος και ο Τάσος όμως, χαζεύανε στα μαγαζιά και παρόλες τις παροτρύνσεις μου, σε μία στιγμή γυρίζω και δεν τους βλέπω! Ειδοποιώ τον συνοδό και ακούω "Αχ, αυτοί οι Ελληνες!". Φαίνεται ότι κι άλλη φορά την είχε πάθει.
Αφού τελειώσαμε την περιοδεία στους Αγίους Τόπους, βγήκαμε από άλλο μέρος, αλλά ανγκασθήκαμε να γυρίσουμε στο σημείο που ξεκινήσαμε, όπου βρήκαμε έξαλλους τον Πρόεδρο και τον Τάσο να μας περιμένουνε, ζητώντας και εξηγήσεις στα Ελληνικά βέβαια, χωρίς να πάρουν απάντηση. Στη συνέχεια φάγαμε στο Intercontinental της Ιερουσαλήμ και ακολούθησε επίσκεψις στον τάφο του Δαβίδ. Εκεί είχαμε άλλες ιστορίες με τον Πρόεδρο. Ενώ στις ορθόδοξες εκκλησίες οι πιστοί πρέπει να μπαίνουν ασκεπείς, το ανάποδο συμβαίνει με τους ναούς και τα θρησκευτικά κτίρια των Ισραηλιτών. Δεν επιτρέπεται η είσοδος σε ασκεπείς!
Ημουνα προετοιμασμένος από προηγούμενα ταξίδια μου στο Ισραήλ και είχα μαζί μου ένα σκουφάκι, αλλά ο Πρόεδρος... Μου ζήτησε λοιπόν να του το δανείσω στην έξοδό μου, γιά να μπεί και εκείνος μέσα, αλλά έλα που βγαίναμε από διαφορετικό μέρος. Ετσι αναγκάσθηκε να δανεισθεί έναντι 2 δολαρίων, ένα μαντήλι από ειδικά τραπεζάκια στημένα απ' έξω. Αλλά στην έξοδο του ζητήσανε άλλα 3 δολάρια, γιά να του δώσουνε και Πιστοποιητικό επισκέψεως του τάφου του Δαβίδ. Ο εκνευρισμός του ήτανε απερίγραπτος...

Τέλος, στην αναχώρησή μας, στον έλεγχο του αεροδρομίου, ήτανε κάτι σπίρτα κορίτσια ελεγκτές και μας ρωτούσανε μήπως μας έδωσε κανένας δέμα γιά την Αθήνα! Ο μεν Πρόεδρος να λέει συνέχεια "εγώ Πρόεδρος", ο δε γυιός του Παναγιώτης να τις φλερτάρει... Το συμπέρασμα ήτανε και στους δύο να κάνουνε έλεγχο εξονυχιστικό...